Jak być instruktorem w zabawach Twojego dziecka

Im więcej okazji będzie miało Twoje dziecko by przebywać z rówieśnikami tym bardziej będzie czuło się komfortowo w ich obecności. Ale zwykłe zaproszenie innego dziecka na zabawę do Waszego domu może nie wystarczyć. Musisz przejąć inicjatywę w aranżowaniu zabaw Twojego dziecka. Następne trzy rozdziały tej książki pokażą Ci jak to zrobić.

W tym rozdziale dowiesz się o wszystkich rzeczach jakie możesz zrobić by zabawa Twojego dziecka z rówieśnikiem była była wartościowa. Wiele z tych rzeczy możesz zrobić zanim kolega Twojego dziecka zapuka do Waszych drzwi.

Trzy składowe bycia instruktorem w zabawie Twojego dziecka

Zanim zaprosisz inne dzieci do domu żeby bawiły się z Twoim dzieckiem to pomóż mu czuć się komfortowo w towarzystwie innych dzieci. Może to oznaczać zabieranie dziecka do takich miejsc jak plac zabaw, park, zoo czy nawet restauracja. Kiedy spotkacie inne dzieci w takich miejscach to pokaż dziecku jak można się zachować (uśmiechać się i witać z innymi dziećmi).

Kiedy nabierzesz przekonania, że już nadszedł odpowiedni czas, żeby zaprosić inne dzieci do Twojego domu to wtedy będziesz musiała pełnić bardziej aktywną rolę w zabawie. Myśl o sobie jak o instruktorze, który powinien wkraczać do akcji kiedy jest taka potrzeba oraz jedynie stać z boku kiedy jego pomoc jest zbyteczna. Trzy składowe, na których opiera się Twoje bycie instruktorem to:

• Zaaranżowanie zabawy
• Stanie z boku (kiedy Twoja pomoc nie jest potrzebna)
• Wkraczanie do akcji (kiedy Twoja może być pomocna)

Drugi i trzeci punkt będzie tematem kolejnego rozdziału. W tym rozdziale skoncentrujemy się na pierwszym punkcie.

Zaaranżowanie zabawy

Dobry plan to postawa. Kiedy planujesz wspólną zabawę to wiele rzeczy możesz wykonać zanim jeszcze rówieśnicy Twojego dziecka zjawią się w progu. Wszystkie Twoje działania mają na celu sprawić by zaaranżowana zabawa była jak najbardziej owocna dla Twojego dziecka.

Odpowiedni przyjaciel dla Twojego dziecka

Podczas szukania odpowiedniego przyjaciela dla zabaw Twojego dziecka powinnaś sobie zadać następujące pytania:

• Czy dzieci lubią siebie nawzajem?
• Czy dzieci mają wspólne zainteresowania?
• Czy to drugie dziecko będzie się chęcią bawiło z Twoim dzieckiem? I odwrotnie.

Pierwszy przyjaciel, z którym będzie się bawiło Twoje dziecko powinien być bardzo przyjacielski i otwarty. Oznacza to, że to dziecko powinno pozytywnie reagować na pomysły Twojego dziecka, interesować się tym samym co Twoje dziecko i umieć podtrzymywać wspólną zabawę. W gruncie rzeczy chodzi o to, żeby Twoje dziecko czym jest sukces w kontaktach społecznych. Zabawa z otwartym dzieckiem, które jest bardzo społeczne daje Twojemu dziecku model, na którym można się wzorować i który warto naśladować.

Jeśli potrzebujesz pomocy w dobraniu odpowiedniego rówieśnika w do wspólnej zabawy to zapytaj innych osób, które mają wpływ na życie Twojego dziecka (nauczyciela w szkole lub opiekunki do dziecka). Przedyskutuj z nimi Twoją decyzję.

W następnej części tego rozdziału przyjrzymy się trochę uważniej niektórym aspektom, które powinny być wzięte pod uwagę w doborze odpowiedniego rówieśnika do wspólnej zabawy.

Ilu rówieśników we wspólnej zabawie

Na początek najłatwiej będzie Twojemu dziecku bawić się tylko z jednym rówieśnikiem. Kiedy Twoje dziecko będzie potrafiło stworzyć silną wieź z jednym lub dwoma rówieśnikami to prawdopodobnie będzie już gotowe na zabawę w grupie.

A co z rodzeństwem?

Rodzeństwo potrafi być wspaniałym pierwszym przyjacielem Twojego dziecka. Poprzez wspieranie więzi pomiędzy rodzeństwem uczysz swoje dzieci budowania relacji trwających całe życie. Twoje dzieci mają bardzo dużo wspólnego chociażby przez to, że muszą dzielić wspólną przestrzeń, zabawki oraz wspólnie spędzają czas.

Niech nie zrażają Ciebie kłótnie rodzeństwa. Nawet najlepsi przyjaciele często nie zgadzają się w wielu kwestiach. Zdenerwowany brat lub siostra mogą sporo nauczyć drugą osobę, zwłaszcza jak respektować punkt widzenia drugiej osoby. Jeśli Twoje dziecko "przećwiczy" w warunkach domowych jak rozwiązywać problemy pojawiające się w relacjach to będzie lepiej przysposobione aby zawiązywać i utrzymywać przyjaźnie.

W jakim wieku powinni być przyjaciele Twojego dziecka?

Istnieją różne powodu dla których Twoje dziecko może czerpać korzyści zarówno z zabaw ze starszym jak i z młodszym dzieckiem. Jeśli Twoje dziecko ma znaczące trudności w kontaktach społecznych z innymi dziećmi to dobrym rozwiązaniem może być znalezienie mu partnera do zabaw który jest rok lub dwa młodszy. Młodsze dziecko będzie widziało w Twoim dziecku osobę do naśladowania sprawiając, że Twoje dziecko będzie czuło się bardziej jako lider w tej relacji. Z czasem, kiedy Twoje dziecko stanie się bardziej społeczne, jego koledzy będą bardziej zbliżenie do niego wiekiem.

Z drugiej strony starsze dziecko może służyć jako model zachowań dla Twojego dziecka. Na podstawie obserwacji Twoje dziecko będzie uczyło się jak używać języka w zabawie i jak rozwiązywać problemy. Bez względu na to w jakim wieku będzie przyjaciel Twojego dziecka to najważniejsze jest wzajemne nastawienie jakie te dzieci będą miały wobec siebie.

Czy to ważne, czy partnerem Twojego dziecka będzie chłopiec czy dziewczyna?

Badania wskazują, że mali chłopcy i małe dziewczynki bawią się i rozmawiają w specyficzny dla siebie sposób. Z uwagi na tę różnorodność Twoje dziecko powinno docelowo bawić się z rówieśnikami obojga płci, aby móc nauczyć się różnych rzeczy. Wiedza na temat w jaki sposób bawią się chłopcy i dziewczynki może pomóc Ci dobrać odpowiedniego kompana do zabaw Twojego dziecka na wczesnym etapie budowania relacji społecznych przez Twoje dziecko.

Chłopiec jako przyjaciel

Ogólnie rzecz biorąc chłopcy nie poświęcają zbyt wiele uwagi na dopasowywanie się do uczuć innych osób w trakcie zabawy. Chłopcy spędzają dużo czasu na zabawach ruchowych a wiele rozmów które prowadzą chłopcy dotyczy planowania przyszłych zabaw. Dla przykładu, oni mogą rozmawiać o tym jak będą chcieli zbudować zamek, w jaką grę będą grali lub co zrobią z rzeczy, których im nie wolno robić.

Robienie rzeczy na zmianę bardzo często w wykonaniu chłopców sprowadza się do tego kto będzie teraz przywódcą lub współzawodnictwa z demonstrowaniem swojej lepszości. Zawody w stylu "ja jestem szybszy niż ty" są bardzo częste wśród chłopców. Wśród chłopców jest rzeczą naturalną kiedy każdy chce być przywódcą i nie zamierza dawać żadnych wyjaśnień dla swoich rozkazów. Chłopcy nie czują potrzeby wyjaśniać dlaczego są od innych silniejsi, szybsi czy mądrzejsi. Po prostu są.

Aby zdobyć uznanie w oczach kolegów chłopcy są w stanie powiedzieć jakieś brzydkie słowo lub zrobić coś niedozwolonego. Dobre maniery zazwyczaj nie są ważne dla chłopców w wieku przedszkolnym. Kiedy chłopcy czegoś chcą są w stanie kogoś popchnąć lub coś mu odebrać. Kiedy chłopcy bawią się z dziewczynkami to zazwyczaj zachowują się grzeczniej.

Dziewczyna jako przyjaciółka

Dziewczyny, w przeciwieństwie do chłopców, są bardziej zainteresowane współdzieleniem się uczuć i przemyśleń. Spędzają dużo czasu na rozmowach o tym kogo lubią i kto ich lubi. Często też ich ulubionym tematem rozmów są wspólne przeżycia jak np.: impreza urodzinowa.

Wybierz miejsce i czas

Aby mieć pewność, że Twoje dziecko będzie spięte z uwagi na nowe otoczenie to lepiej zaproś kolegę Twoje dziecka do swojego domu. Jeśli pierwsze tego typu spotkanie odbywa się w Twoim domu to jesteś w stanie na nie wpłynąć. Oznacza to, że możesz np.: pochować większość zabawek, które mogłyby przesadnie rozpraszać dzieci. Możesz też starać się tak to zaaranżować żeby dzieci przebywały w jednym miejscu i możliwości ich wspólnej zabawy były jak największe. Kiedy już dziecko nie będzie miało problemów ze wspólną zabawą z rówieśnikami we własnym domu to możesz się pokusić o wysłanie go do domu jego kolegi. Twoje dziecko powinno umieć się bawić także poza swoim domem.

Staraj się zaplanować pewne rzeczy na długo przedtem zanim dzieci się spotkają. Miej na uwadze, że nie jest prawdą, że im dłuższe spotkanie tym lepiej. Czasem lepiej jest zakończyć spotkanie jeszcze wtedy kiedy dzieci bardzo dobrze się bawią. W ten sposób dzieci zachowają dobre wspólne wspomnienia o zabawię i będą chciały ponownie się spotkać. Generalnie nie wiadomo jak długo będzie trwała dobra zabawa, ale wydaje się, że rozsądną propozycją jest aby pierwsze spotkanie nie trwało dłużej niż godzinę, dwie. W związku z powyższym lepiej zawczasu ustalić o której rodzice tamtego dziecka przyjadą go odebrać.

Zabawy według określonych reguł i spontanicznie spędzany czas

Czasami najlepsza zabawa wychodzi wtedy kiedy się niczego nie planuje. Piękno tej zabawy bierze się ze spontaniczności. Kiedy dzieci nie mają narzuconych żadnych reguł to często wymyślają coś ciekawego razem.

Dopilnuj więc tego, żeby Wasze dzieci miały czas na taką spontaniczną zabawę. Taka zabawa przydaje się szczególnie na początku, kiedy dzieci dopiero się poznają. Najważniejszą rzeczą jaką Twoje dziecko musi się dowiedzieć o drugim dziecko jest to, że fajnie jest się z nim bawić.

Jednym ze sposobów na taką spontaniczną zabawę jest wyciągnięcie zabawek na początku spotkania i obserwowanie co się będzie działo bez naciskania na jakąś konkretną zabawę. Można też wyjść z dziećmi na podwórko, na którym zapewne zaraz zaczną się bawić w berka. Nawet wspólne oglądanie filmu czy wspólne jedzenie można potraktować jako taki czas na spontaniczną interakcję.

Zabawa według określonych reguł pociąga za sobą mniejszą możliwość swobodnej interakcji. Podczas takich zabaw także powinniśmy oczekiwać, że dzieci będą ze sobą rozmawiać i bawić się razem. Jak zobaczymy podczas dalszej lektury niektóre zabawki sprawiają, że wzajemna interakcja jest łatwiejsza lub umożliwiają w naturalny sposób zabawę na zmianę. Tak naprawdę prawie każdą aktywność można przy odrobinie inwencji zamienić z pouczającą, wspaniałą, interaktywną zabawę.

Zabawy zespołowe

Najlepszymi zabawami, które w naturalny sposób prowokują mnóstwo konwersacji i popychają dzieci do wspólnej zabawy są gry zespołowe. Najlepiej jeśli każde z dzieci ma swój udział w osiągniętym sukcesie. Poniżej prezentujemy kilka przykładów takich zabaw:

• Wspólne przygotowywanie posiłków: kanapek, soku, deseru. Każde z dzieci ma swoją część pracy do wykonania. Dla przykładu, jedno dziecko może zagotować mleko i drugie może nasypać czekolady do garnka.
• Pieczenie ciastek.
• Budowa zamku z poduszek lub klocków. Kiedy już dzieci zbudują taki zamek to mogą przez niego skakać.
• Odgrywanie wymyślonej historyjki.

Nawet układanie puzzli lub sortowanie kształtów może być fajną zabawą zespołową jeśli dobrze się to przemyśli. Dla przykładu jedno dziecko może trzymać puzzle i trzeba mu mówić czego się potrzebuje. Drugie dziecko układa puzzle i stara się opisać brakujący mu w danej chwili element.

To w jaki sposób pokażesz dzieciom w co teraz maja się bawić ma wpływ na późniejszy przebieg zabawy. Kiedy proponujesz dziecku zabawki to generalnie masz trzy opcje: nie mówić nic co można z nimi zrobić, dać tylko trochę wskazówek lub szczegółowo opisać w jakich sposób chcesz aby się dzieci bawiły. To co wybierzesz zależy w dużym stopniu od tego na jakim poziomie są umiejętności społeczne Twojego dziecka. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć co pociąga za sobą każda z opcji to zachęcamy do dalszej lektury.

Dziecko, które nie nabyło jeszcze umiejętności społecznych

Jeśli Twoje dziecko nie ma jeszcze żadnych umiejętności społecznym to Twoim celem jest to aby Twoje dziecko potrafiło bawić się samodzielnie w pobliżu innych dzieci. Zaaranżowanie tego w taki sposób pozwala Twojemu dziecku powoli przyzwyczajać się do obecności innych dzieci. Weź jakieś zabawki, takie jak klocki czy puzzle i pozwól Twojemu dziecku robić z nimi co zechce. W dalszej części dowiemy się jak wybrać najbardziej odpowiednie zabawki.

Takie podejście może przynosić korzyści nawet dzieciom z dobrze rozwiniętymi umiejętnościami społecznymi. Nie ma tutaj nacisków aby bawić się w ściśle określony sposób więc dzieci mogą użyć całej swojej wyobraźni. Taka zabawa bez określonych reguł może jednak powodować że dzieci przez cały czas będą się bawić samodzielnie i nie zajdzie pomiędzy nimi interakcja. Jeśli Twoim celem jest to, żeby dzieci ze sobą rozmawiały to spróbuj wskazówek przedstawionych poniżej.

Dziecko, które nabyło już pewne umiejętności społeczne

Jeśli Twoje dziecko posiada już pewne umiejętności społeczne to Twoim celem jest ugruntowywanie tych umiejętności. Jeśli Twoje dziecko potrafi już przebywać w towarzystwie innych dzieci i bawić się z nimi od czasu do czasu to Twoim celem jest staranie się o to aby ten czas wydłużyć. Kiedy dziecko ma powiedziane w jaki sposób fajnie byłoby się pobawić lub co należy zrobić to jest szansa na to że Twoje dziecko będzie starać się to zrobić. To może być dobre podejście do wydłużania czasu wzajemnej interakcji pomiędzy Twoim dzieckiem a jego rówieśnikiem. Poproś dziecko aby zbudowało Ci wieżę z klocków lub ułożyło cały obrazek z puzzli. Mając takie zadanie Twoje dziecko może starać się je wykonać. Ponieważ wykonywanie tego zadania może zająć trochę czasu to dziecko będzie miało więcej możliwości na interakcję z rówieśnikiem. Bierz jednak pod uwagę, że początkowo może być bardzo skoncentrowane na zadaniu. Z czasem powinno jednak zwracać większą uwagę na otoczenie.

Dziecko, która posiada już mnóstwo umiejętności społecznych

Jeśli Twoje dziecko posiada już mnóstwo umiejętności społecznych to Twoim celem jest to aby Twoje dziecko bawiło się z innymi oraz potrafiło prowadzić z nimi dialog.

Bywa tak, że wiedząc co mamy zrobić, ale nie wiedząc jak to mamy zrobić staramy się pozyskać tę informację. Poproś więc dziecko żeby coś dla Ciebie zrobiło ale nie pokazuj mu jak to ma zrobić. Możesz starać się w podobny sposób zaaranżować zabawę Twojego dziecka i jego rówieśnika. Dzieci z zaawansowanymi umiętnościami społecznymi mogą próbować wspólnie dochodzić do tego jak rozwiązać zadane przez Ciebie zadanie.

Wspólna zabawa "na niby" też może być fajną formą wspólnego spędzania czasu oraz zacieśniania wspólnych więzi.

Wybór odpowiednich zabaw i zabawek

Duże zabawki takiej jak zjeżdżalnie, huśtawki, karuzele, trampoliny bardzo dobrze nadają się do wspólnych zabaw. Do tej grupy fajnych zespołowych zabaw możemy także z powodzeniem zaliczyć grę w piłkę nożną, kręgle, duże klocki i rysowanie (np.: kredą po chodniku).

Upewnij się, że wiesz jakie zabawy najbardziej lubi dziecko które zapraszasz. Czasem, pierwsze lody przełamuje się najlepiej zapraszając kogoś do zabawy, którą on bardzo lubi.

Dzieci, które dopiero nabierają umiejętności społecznych mogą po prostu bawić się w swoim towarzystwie niekoniecznie we wspólną zabawę. Bardziej zaawansowane społecznie dzieci mogą bawić się gry wymagające nieprzemiennych działać lub wymyślać gry samodzielnie.

Pomyśl o zaburzeniach sensorycznych Twojego dziecko. Jeśli Twoje dziecko ma niespożytą energię i potrzebuje wiele ruchu to staraj się zorganizować odpowiednie dla niego gry i zabawy.

Twoje dziecko może też chcieć bawić się zabawy w udawanie. To jakich rekwizytów potrzebujesz do tych zabaw zależy w dużym stopniu od tego jak Twoje dziecko jest wprawione w tego typu zabawach. Dziecko, które dopiero uczy się tego typu zabaw będzie raczej potrzebowało zabawek, które wielkością i kształtem przypominają prawdziwe przedmioty np.: prawdziwych rozmiarów telefon zabawka lub lalka. Im bardziej Twoje dziecko jest wprawione w tego typu zabawach tym lepiej korzysta ze swojej wyobraźni i w mniejszym stopniu potrzebuje realistycznie wyglądających zabawek. Wiele dzieci, szczególnie chłopców, uwielbia bawić się w superbohaterów. W tym celu możesz kupić lub wykonać samodzielnie miecze, tarcze i kaski. Jeśli Twoje dziecko będzie bawić się z rówieśnikiem w zabawę którą wcześniej już znało to prawdopodobnie będzie miało już gotowe kwestie, które chce powiedzieć.

Jeśli Twoje dziecko jest na takim etapie, że Twoim celem jest praca nad utrwalaniem początkowych umiejętności społecznych, ale jeszcze nie skupiasz się na wspólnym dialogu to możesz zaplanować takie aktywności, które fajnie jest robić razem. Przykładem takich aktywności może być wspólne śpiewanie, pisanie kredą po chodniku, oglądanie fotografii czy granie na instrumentach.

Gry planszowe takie jak bingo, warcaby czy Monopol mają w swoich założeniach grę na zmianę, dodatkowo często zawierają atrakcyjne, kolorowe plansze i założenia gier są często proste i intuicyjne. Generalnie, dobra gry sprzyjające interakcji nie muszą kosztować fortuny, a często nie kosztują nic. Zabawa w berka i chowanego nie kosztuje nic a jest lubiana niemal przez wszystkie dzieci. Jedną z takich ciekawych zabaw może być popularna w krajach anglosaskich zabawa "Która jest godzina panie Wilku?"

Kiedy starasz się wybierać gry planszowe lub komputerowe to staraj się aby ich zasady były jak najprostsze oraz aby interakcja pomiędzy graczami była możliwie największa. Jeśli Twoje dziecko bardzo nie lubi przegrywać to poszukaj takich gier w których nie ma zwycięzców i przegranych. Chociaż większość dzieci lubi gry komputerowe to należy mieć na uwadze, że takie gry generalnie nie sprzyjają konwersacji. W związku z powyższym gry komputerowe, nawet te grane wspólnie, należy zaliczyć do tej samej kategorii co wspólne oglądanie telewizji.

Poniżej prezentujemy kilka zasad, które uważamy, że należy mieć na uwadze planując wspólną zabawę.

• Nie dawaj zbyt wiele zabawek dzieciom w jednym czasie. Staraj się nie dawać takich zabawek, o których wiesz, że Twoje dziecko nie będzie się chciało nimi podzielić.
• Dawaj takie zabawki, który Twoje dziecko umie się już bawić.
• Ulubione zabawki Twojego dziecka miej w dwóch egzemplarzach. Posiadanie ulubionych zabawek Twojego dziecko w dwóch egzemplarzach zapobiegnie kótni o te zabawki oraz umożliwi Twojemu dziecku podpatrywanie w jaki sposób bawi się tą zabawka zaproszony kolega.
• Pomyśl o aktywnościach, które Twoje dziecko może wykonywać razem z zaproszonym kolegą. Może to być wspólne rysowanie po wielkim arkuszu papieru, lepienie plasteliną lub chociażby jedzenie przekąsek ze wspólnego półmiska.

Przedyskutuj lub przećwicz zabawę wcześniej

Kiedy chcesz zaaranżować udane spotkanie dzieciom upewnij się, że Twoje dziecko i jego rówieśnik wiedzą czego mogą się spodziewać. Możesz to zrobić poprzez wcześniejsze pokazanie dziecku w co chcesz aby ono się bawiło jak przyjdzie jego rówieśnik. Jak zaraz zobaczymy istnieją pewne rzeczy, które możesz poćwiczyć ze swoim dzieckiem samodzielnie zanim dojdzie do właściwego spotkania. Jeśli to możliwe to poinformuj rodziców zapraszanego dziecka o tym jak przygotowujesz dziecko do wspólnego spotkania po to, żeby oni też mogli ocenić czy z ich strony takie przygotowanie też będzie potrzebne.

Bez względu na to jaki masz plan co do tego w co się będą bawiły dzieci to z pewnością zabawa wypadnie lepiej jeśli ją wcześniej trochę przećwiczycie. Upewnij się, że zabawa którą zamierzasz zaproponować dzieciom jest im znana i miały już możliwość bawienia się w nią wcześniej. Dla przykładu, z pewnością będzie łatwiej szła Twojemu dziecku zabawa w restauracje jeśli miało ono wcześniej okazję się w to z Tobą bawić będąc zarówno kelnerem jak i klientem. Nie tylko Twoje dziecko będzie zaznajomione ze słownictwem potrzebnym do tej scenki, ale również będzie potrafiło wcielić się w obie role.

Dobrym pomysłem przez zorganizowaniem wspólnego spotkania jest podsłuchiwanie rozmów dzieci, po to by wiedzieć jakim językiem mówią, znać ich slang, popularne powiedzonka i zwroty. Pamiętaj jednak, że dzieci często używają dwóch typów wypowiedzi, jedna dla rówieśników, druga dla dorosłych. To co jest dobre dla dorosłych nie zawsze jest dobre dla dzieci i odwrotnie. Powiedzenie "przebij piątkę" może być bardziej odpowiednie dla dzieci niż "wykonałeś dobrą robotę". Pamiętaj, że lepiej będzie jeśli wypowiedzi Twojego dziecka będą brzmiały adekwatnie do wieku, a nie żeby brzmiały jak wypowiedzi małej dorosłej osoby.

Przedyskutuj z dzieckiem kim jest przyjaciel

Czasem przypomnienie dziecku kim jest przyjaciel pomaga mu zachować się odpowiednio do sytuacji. Poniżej przedstawiamy kilka propozycji tego w jaki sposób można opowiedzieć kim jest przyjaciel. To tylko propozycje, które wymagają zaadoptowania ich do Twojego dziecka i spersonalizowania.

Dla przykładu jeśli omawiasz z dzieckiem pierwszy punkt to postarajcie się wymienić wspólne zainteresowania Twojego dziecka i jego przyjaciela. Możecie nawet wypisać lub narysować zabawki, którymi lubicie się wspólnie bawić lub Wasze ulubione aktywności. Jeśli Twoje dziecko nie wie jakie są ulubione zabawki i aktywności zapraszanego kolego to postarajcie się zastanowić jak możecie się tego dowiedzieć.

Przedyskutuj i przećwicz wspólną zabawę z dzieckiem

Możesz przygotować swoje dziecko na wspólną zabawę z rówieśnikiem jeśli zawczasu opowiesz mu o rzeczach, które Twoje dziecko może mówić lub robić jak przyjdzie jego kolega. Zapisz na kartkach lub przygotuj obrazki dla najważniejszych rzeczy. W rozdziale 13 poznacz jak wykorzystywać takie wizualne wskazówki aby pomóc swojemu dziecku.

Zbyt wiele możliwości może sprawić, że Twoje dziecko poczuje się zagubione. Na początek wybierz jedną lub dwie możliwości, które będziesz mu przypominać. Dla przykładu jeśli będzie uczył Twoje dziecko jak być miłym dla swojego przyjaciela to możesz sporządzić taką planszę jak ta obok (tylko z mniejszą ilością możliwości), żeby mu przypominać co może powiedzieć.

Przedyskutuj z dzieckiem w jaki sposób może ono rozpoczynać wspólną zabawę

Zanim zaprosisz kogoś do domu powiedź dziecku jak może przywitać tę osobę. Staraj się zachęcić swoje dziecko, żeby to ono otworzyło drzwi i się przywitało.

Jeśli Twoje dziecko ma pewne trudności z wejściem we wspólną zabawę to zaprezentuj mu kilka sposobów jak może to zrobić. Dla przykładu, możesz mu podpowiedzieć, że może spróbować wykonywać tę samą czynność co jego kolega. Może też wyciągnąć zabawkę, o której wie, że na pewno zainteresuje jego kolegę i zaproponować wspólną zabawę. Możesz wykorzystać również pomysły przedstawione na końcu tego rozdziału. Pamiętaj jednak, że powinnaś dostosować przedstawione pomysły do indywidualnych potrzeb dziecka.

Przedyskutuj z dzieckiem w jaki sposób może on kontynuować wspólną zabawę

Żeby zdecydować co należy praktykować ważne jest aby określić co jest w danej chwili najważniejsze dla dziecka. Dla przykładu, jeśli Twoje dziecko dopiero uczy się przebywać w towarzystwie innych to powinnaś koncentrować się na pomaganiu mu w jak najdłuższym przebywaniu z kolegą ("Może pobawicie się jeszcze razem w dinozaury?"). Jeśli Twoim celem jest już nauka odczytywania myśli i uczuć innych osób to możesz starać się pobawić z zgadywanie co może podobać się lub nie koledze Twojego dziecka (tak jak na ilustracji poniżej).

Przypominamy, że możesz skorzystać z porad na końcu rozdziału.

Przedyskutuj z dzieckiem w jaki sposób może on zakończyć wspólną zabawę

Istnieje wiele popularnych zwrotów, które Twoje dziecko może starać się zapamiętać i wykorzystać podczas kończenia zabawy. Można do nich zaliczyć: "Narka", "To na razie", "Do następnego razu", "Cześć", "Do jutra" itd. Na końcu rozdziału przedstawiono kilka wizualnych plansz, które mogą pomóc Twojemu dziecku.

Rozmowy z dziećmi przed wspólną zabawą

Jak wiele zdradzisz szczegółów na temat różnych trudności z którymi spotyka się Twoje dziecko zależy całkowicie od Ciebie. Wiele dzieci akceptuje odmienność innych nie zastanawiając się nad tym ani chwili. Niemniej jednak, około piątego roku życia koledzy Twojego dziecko mogą zacząć zadawać pewne pytania dotyczące zachowania Twojego dziecka. Takimi pytaniami mogą być "Dlaczego on zawsze nosi luźnie ubrania?" lub "Dlaczego on często zatyka uszy?" lub "Dlaczego on nie zawsze odpowiada jak do niego mówię?".

Jeśli zostanie Ci kiedyś zadane takie pytanie postaraj się odpowiedzieć na nie szczerze i prosto. W odpowiedzi skoncentruj się na indywidualnych różnicach. Twoja odpowiedź może brzmieć następująco: "On odczuwa trochę inaczej inaczej niż my i dlatego ubiera takie ubrania, w których czuje się najbardziej komfortowo" lub "Obcisłe ubrania drażnią mu skórę". Jeśli chcesz odpowiedzieć na pytanie dlaczego Twoje dziecko zasłania uszy to możesz po prostu powiedzieć "On słyszy trochę inaczej niż my i pewne dźwięki są dla niego zbyt głośne. Dlatego zasłania uszy.". "Kiedy on jest skoncentrowany na jakiejś czynności to trudno jest mu usłyszeć Twoje pytanie" to dobra odpowiedź na pytanie "Dlaczego on nie zawsze odpowiada jak do niego mówię?"

Spraw by kolega Twojego dziecka był jego przewodnikiem

Czasami może zajść potrzeba by kolega Twojego dziecka był kimś więcej niż tylko kompanem w zabawie. Dla przykładu, jeśli Twoje dziecko nie zawsze odpowiada na zadane mu pytanie to może udzielić jego koledze kilku pomocnych wskazówek ("Kiedy do niego mówisz to stan przed nim tak żeby Ciebie widział"). Kiedy Twoje dziecko ma problemy z dołączaniem się do zabawy to możesz powiedzieć jego koledze "Jeśli chcesz, żeby on się z Tobą pobawił to weź jego ulubioną zabawkę i pokaż mu ją. Potem zapytaj czy zechce się z Tobą pobawić."

Porozmawiaj o wspólnej zabawie z dziećmi

Przyjaciel Twojego dziecka będzie potrzebował na wstępie trochę czasu zanim zabawa z Twoim dzieckiem rozpocznie się na dobre. Żeby mu trochę to ułatwić porozmawiaj z dziećmi o ich wspólnej zabawie. Jeśli dzieci mają już pomysł na wspólną zabawę to w zasadzie niewiele już trzeba mówić. Pamiętaj, że im więcej dzieci potrafią się bawić samodzielnie tym mniej powinno być Twojej ingerencji w ich zabawę. Jeśli wygląda, że dzieci potrzebują na początku pomocnej dłoni to nie wahaj się im jej zaoferować.

Jeśli dzieci chciałyby się bawić w sklep to możesz ich zapytać w jaką rolę chcą się wcielić ("Kto chce być sprzedawcą, a kto chce być klientem?") Jeśli dzieci mają problemy z tym co się powinno mówić w takich sytuacjach to możesz postarać się coś zasugerować ("Klient może się zapytać: Po ile są te ciasteczka panie sprzedawco?"). Jeśli dzieci chcą bawić się w przyjęcie urodzinowe to możesz podpowiedzieć im, że ważne jest udekorowanie stołu, dawanie prezentów i śpiewanie "Sto lat!".

Jeśli Twojemu dziecku bardzo trudno jest spędzać z kimś czas to może pomocne okażą się pewne wskazówki graficzne. Możesz dać kilka opcji do wyboru w celu ćwiczenia rozwiązywania problemów.

Możesz także porozmawiać o tym jak zachowują się przyjaciele. Popatrz jak na poniższym obrazku mama Jacka mówi Jackowi i jego koledze o stosowaniu komplementów podczas wspólnej zabawy.

Jeśli chcesz pomóc swojemu mieć przyjaciół to trzeba będzie czegoś więcej niż zaproszenia jego kolegi i wyciągnięcia zabawek. Poświęcenie trochę czasu na zaplanowanie spotkania sprawi, że spotkanie będzie bardziej owocne. W tym rozdziale dowiedzieliśmy się co możesz zrobić, żeby przygotować się do takiego spotkania: wybór odpowiedniego kolegi, zabawek i zabaw oraz poćwiczenie wybranych zabaw zanim jeszcze przyjaciel Twojego dziecka przyjdzie. Czytaj dalej aby dowiedzieć się o tym jak zmienia się Twoja rola we wspólnej zabawie dzieci.

Jak rozpocząć zabawę z przyjacielem?

Jak kontynuować zabawę z przyjacielem?

Jak zakończyć zabawę z przyjacielem?

Umiejętności potrzebne by być przyjacielem

Większość dzieci zawiązuje swoje pierwsze przyjaźnie kiedy są jeszcze w przedszkolu. Dzieci odkrywają, że fajnie jest mieć kogoś z kim można pobawić się w berka lub poskakać w kałużach. Dzieci uczą się też tego jak ważny jest kompromis. Bez niego przyjaciel może nie chcieć bawić się z nim następnym razem. Innymi słowy, jeśli dziecko chce utrzymywać z kimś przyjaźń to musi się nauczyć zrozumieć uczucia swojego przyjaciela.

Na całe szczęście w tych wczesnych latach dzieciństwa Twojego dziecka będziesz zaangażowana w jego rozwój społeczny bardziej niż kiedykolwiek później. Oznacza to, że będzie miała sposobność nauczyć go zabawy z innymi dziećmi oraz tego w jaki sposób zawiera się i utrzymuje przyjaźń.

Te rozdział pomoże Ci poznać jakie umiejętności społeczne Twoje dziecko już ma a jakich będzie się musiało dopiero nauczyć.

Jakie są umiejętności społeczne w zabawie Twojego dziecka?

Czasami jest tak, że od razu znajdujesz wspólny język z jakąś osobą. Często ta osoba ma takie same zainteresowania jak Ty, a co może ważniejsze lubicie siebie nawzajem. Podobnie ma się sprawa z dziećmi, ale lubienie kogoś to jeszcze za mało, żeby podtrzymać przyjaźń.

Aby zawierać przyjaźnie Twoje dziecko potrzebuje pewnych specjalnych umiejętności. Powinno umieć rozpocząć zabawę z innym dzieckiem. W trakcie zabawy powinno umieć bawić się na zmianę, dzielić się zabawkami i rozmawiać. Powinno też brać pod uwagę opinie i uczucia innych. Te wszystkie umiejętności będziemy zbiorczo nazywać umiejętnościami społecznymi w zabawie.

Oczywiście, dzieci rozwijają te umiejętności stopniowo. Być może u Twojego dziecka te umiejętności są trochę słabiej rozwinięte niż u rówieśników Twojego dziecka, ale z Twoją pomocą dziecko dziecko będzie w tym coraz lepsze, pozwolą mu bawić się z innymi dziećmi i zawierać przyjaźnie.

Być może zdaje Ci się, że Twoje dziecko woli bawić się samotnie, ale być może ono nie odkryło jeszcze jak wspaniała może być zabawa z innymi dziećmi. Nawet dziecko, które jest bardzo wygadane i ma bujne życie społeczne może jednak czuć się czasem zakłopotane zabawą z innymi. Bez względu na wszystko wszystkie dzieci korzystają z zabawy z innymi dziećmi pod warunkiem, że wiedzą jak to robić.

Pierwszym krokiem, aby pomóc Twojemu dziecku jest próba poznania w jaki sposób bawi się z innymi dziećmi, aby móc dowiedzieć się co ono już potrafi a czego jeszcze nie. Postaraj się wypełnić poniższy kwestionariusz.

Kwestionariusz oceny umiejętności społecznych w zabawie

	Nigdy		Czasami		Często
Moje dziecko bawi się samo
	Nigdy		Czasami		Często
	Z jednym dzieckiem	Z grupą dzieci	Z jednym dzieckiem	Z grupą dzieci	Z jednym dzieckiem	Z grupą dzieci
Moje dziecko bawi się w pobliżu innych dzieci. Obserwuje je, ale bawi się swoimi zabawkami.
Moje dziecko bawi się w pobliżu innych dzieci taki samymi zabawkami. Uśmiecha się do innych dzieci, naśladuje to co one robią. Potrafi pożyczyć zabawkę.
Moje dziecko uczestniczy w fizycznych aktywnościach z innymi dziećmi (np.: zabawa w berka).
Moje dziecko uczestniczy w grach "na zmianę" (np.: gry planszowe, lub naprzemienna zabawa w chowanego).
Moje dziecko potrafi wspólnie z innymi dziećmi wykonywać jakąś czynność (np.: budowanie zamku z poduszek lub klocków).
Moje dziecko potrafi bawić się w zabawy "na niby" z innymi dziećmi (np.: w sklep lub restaurację).
Moje dziecko dołącza do zabaw innych dzieci w nietypowy sposób (np.: zabiera innemu dziecku zabawkę, przytula się do innego dziecka).
Moje dziecko samodzielnie dołącza do zabaw innych dzieci poprzez naśladowanie czynności (np.: podchodzi do innych dzieci i też bierze klocki aby zbudować wspólnie wieżę).
Moje dziecko samodzielnie dołącza do zabaw innych dzieci stosując komentarz (np.: podchodzi do innych dzieci budujących zamek i mówi: "Podoba mi się wasz zamek").
Moje dziecko wykorzystuje pomysły rówieśników (np.: kiedy jedno z dzieci proponuje zabawę w szkołe to ono postanawia zostać nauczycielem).
Moje dziecko rozmawia z innymi dziećmi podczas zabawy.
Moje dziecko wspólnie z innymi dziećmi rozwiązuje problemy pojawiające się w zabawie.
Moje dziecko stara się rozumieć uczucia innych uczestników zabawy.
Moje dziecko mówi innymi uczestnikom zabawy, że już nie chce się bawić.

Większość dzieci rozpoczyna swoją przygodę z zawieraniem przyjaźni poprzez zidentyfikowanie jednej osoby, z którą chce przebywać. Wszystko czego Twoje dziecko potrzebuje na początku to jeden najlepszy kolega z którym Twoje dziecko będzie mogło spędzać wspólnie czas i praktykować społeczne umiejętności.

Jeśli podczas wypełniania powyższego kwestionariusza zauważyłaś, że Twoje dziecko ma już pewne społeczne umiejętności podczas zabaw z jednym dzieckiem (a nie grupą dzieci) to Twoje dziecko ciągle powinno to praktykować. Nawet dziecko, które posiada już zaawansowane społeczne umiejętności będzie korzystało z takich zabaw jeden na jeden. Niemniej jednak i bardziej są zaawansowane umiejętności społeczne u dziecka tym bardziej jest ono gotowe do zabaw z większą liczbą rówieśników.

Trzy poziomy zabaw społecznych

Wszystkie pozostałe rozdziały w tej książce zostały poświęcone różnym strategiom poprawy umiejętności społecznej zabawy u Twojego dziecka. W chwili obecnej ważne jest aby zrozumieć jak w naturalny sposób te umiejętności się rozwijają. W miarę dalej lektury tego rozdziału staraj się dociekać na jakim aktualnie poziomie zabaw społecznych jest Twoje dziecko. Pozwoli Ci to określić jakie umiejętności w dalszej kolejności powinno posiąść Twoje dziecko.

Brak umiejętności społecznych w zabawach

Jeśli wypełniając powyższy kwestionariusz zaznaczyłaś, że Twoje dziecko często bawi się samo lub jedynie w pobliży innych dzieci to znaczy, że Twoje dziecko prawdopodobnie nie umie jeszcze dołączać do zabawy innych dzieci.

Czasami dzieci bawią się same ponieważ chcą się bawić po swojemu. Tym dzieciom sprawia trudność zabawa w to co chcą inne dzieci. Jeśli Twoje dziecko często bawi w pobliżu innych dzieci to może one już jest zainteresowane zabawą innych dzieci tylko jeszcze ciągle nie wie w jaki sposób może się dołączyć do ich zabawy.

Cele dla dziecka, które nie posiada jeszcze umiejętności społecznych w zabawie

Jeśli Twoje dziecko nie przejawia jeszcze chęci zabawy z innymi dziećmi to być może potrzebuje tego aby spędzić więcej czasu z innymi dziećmi we wspólnym pomieszczeniu i mieć okazję obserwować inne dzieci. Taka obserwacja innych dziecko może sprawić, że dziecko oswoi się z myślą, że wspólna zabawa może być ciekawa.

Jeśli Twoje dziecko wykazuje już zainteresowanie tym co robią inne dzieci to prawdopodobnie jest już gotowe, żeby przejść na następny poziom. Oznacza to zabawę w pobliżu innych dzieci i dzielenie się zabawkami. W rzeczywistości dzieci jeszcze nie bawią się wspólnie, ale to dobry początek (dla przykładu budują swoje własne, osobne wieże z klocków wyjmując klocki ze wspólnego pudełka).

Po tym etapie Twoje dziecko będzie gotowe na wspólną zabawę z innymi dziećmi. Wspólne śpiewanie piosenek lub tańczenie w takt muzyki może na tym etapie pozwalać budować pierwsze przyjaźnie. Kiedy zauważysz, że Twoje dziecko wymienia spojrzenia i uśmiechy z innymi dziećmi to wiesz, że dzieci zaczynają się poznawać. Wśród innych wspólnych aktywności na tym etapie można wymienić zabawę w chowanego, berka i gry z piłką.

Niektóre z zabaw pozwalają Twojemu dziecku przejść do następnego etapu. To co jednak ważne na samym początku dla dzieci, którym brakuje umiejętności społecznych w zabawach, to przyzwyczajenie się do obecności innych dzieci. Która zabawa z innym dzieckiem lub nawet jedynie wspólne przebywanie w jednym pokoju to nasz cel na tym etapie.

Nie oczekuje, że Twoje dziecko będzie przebywało obok innego dziecko przez cały czas jego zabawy. Może się zdarzyć, że tylko czasami wejdzie w interakcję z innym dzieckiem. Potraktuj to wtedy jako coś ekstra.

Dziecko rozpoczynające zabawę wymagającą umiejętności społecznych

Jeśli w powyższym kwestionariuszu zaznaczyłaś, że Twoje dziecko często często bawi się w pobliżu innych dzieci oraz dołącza do fizycznych aktywności innych dzieci lub czasami wykonuje z innymi dziećmi wspólne czynności to Twoje dziecko jest już gotowe aby zacząć zawierać pierwsze przyjaźnie. Bawienie się obok innych dzieci to dobry początek do tego by bawić się wspólnie. Twoje dziecko uczy się poprzez obserwowanie innych dzieci.

Dziecko które uczy się umiejętności społecznych zazwyczaj chętnie uczestniczy w fizycznych aktywnościach z innymi rówieśnikami. Te aktywności to może być zabawa w berka, walka na poduszki, wspólne kopanie piłki czy skakanie na trampolinie. Takie dziecko przyłącza się do aktywności wykonywanych przez jego rówieśników. Może to być wspólne śpiewanie piosenek czy tańczenie w takt muzyki.

Na tym etapie jeśli Twoje dziecko wykonuje tę samą czynność co jego rówieśnik obok (np.: rysowanie na kartce czy budowanie wieży z klocków) to zapewne korzystają ze wspólnych zabawek (np.: kredek, klocków). Może się tak zdarzyć, że Twoje dziecko zapyta o coś czego potrzebuje. Nie oczekuj jednak na tym etapie, żeby konwersacja była zbytnio zaawansowana. Traktuj wypowiedzi Twojego dziecka skierowanego do rówieśnika jako dodatkowy, pozytywny dodatek.

Cele dla dziecka rozpoczynającego rozwijanie swoich umiejętności społecznych

Cele jakie powinny być postawione dla Twojego dziecka zależą od tego jak długo Twoje dziecko potrafi spędzić czasu na zabawie obok innych dzieci. Jeśli ten czas nie jest zbyt długi to Twoim celem powinno być wydłużenie go. Jednym ze sposobów żeby to osiągnąć może być zwiększenie liczby wspólnych zabaw Twojego dziecka z rówieśnikami.

Kiedy Twoje dziecko zacznie czerpać radość z czasu wspólnie spędzanego z rówieśnikami to dialog powinien pojawić się spontanicznie. Na początku dialog może ograniczać się do tego, że Twoje dziecko będzie odpowiadało na pytania zadawane przez inne dzieci. Z czasem pojawią się też komentarza na temat wykonywanej wspólnie czynności. Bierz pod uwagę, że dzieci przeważnie nie rozmawiają ze sobą podczas całego okresu trwania zabawy. Wydaje się, że jeśli Twoje dziecko będzie sumarycznie prowadzić dialog przez około 5 minut podczas jednej zabawy to jest to wystarczające.

Dziecko, które już rozwinęło swoje umiejętności społeczne jest gotowe na zabawę "na niby" ze swoimi rówieśnikami. W tego typu zabawach Twoje dziecko musi współdzielić pomysły innych dzieci i umieć rozwiązywać problemy w konfliktowych sytuacjach. Zabawa w restaurację "na niby" nie dojdzie do skutku jeśli nie będzie zgody co do tego kto ma być kelnerem, a kto klientem.

Kiedy dziecko chce dołączyć do zabawy innych dzieci zazwyczaj robi to spontanicznie. Jeśli odpowiedział, że Twoje dziecko dołącza do aktywności innych dzieci naśladując to co one robią to znaczy, że Twoje dziecko jest zainteresowane wspólną zabawą. Jeśli natomiast odpowiedziałaś, że Twoje dziecko dołącza do zabawy innych dzieci w nietypowy sposób to prawdopodobnie oznacza to, że chciałoby ono nawiązać kontakt z rówieśnikiem tylko nie wie jak to zrobić. Może się zdarzyć, że Twoje dziecko żeby zdobyć uwagę swojego rówieśnika będzie stało w jego pobliżu, zabierze mu zabawkę powie coś głupiego. Niestety, prawdopodobnie żadne z tych zachowań nie spotka się z akceptacją drugiego dziecka. Aby temu zaradzić Twoje dziecko może nauczyć się bardziej poprawnych społecznych zachowań. Pytanie "Czy mogę się z Tobą pobawić?" jest zazwyczaj lepsze niż zabieranie komuś zabawki. Badanie pokazują, że najskuteczniejszym sposobem przełamywania lodów jest użycie komplementu lub skomentowanie tego co robi druga osoba.

Podsumowując, celami dla Twojego dziecka jeśli posiada już jakieś umiejętności społeczne jest dołączanie do zabaw innych (najlepiej poprzez powiedzenie czegoś pozytywnego o tym co robi inne dziecko) oraz wspólna zabawa okraszana dialogiem.

Dziecko z zaawansowanymi umiejętnościami społecznymi

Jeśli podczas wypełniania kwestionariusza zaznaczyłaś, że Twoje dziecko często uczestniczy w grach "na zmianę", potrafi wspólnie z innymi dziećmi wykonywać jakąś czynność lub bawi się z innymi dziećmi w zabawy na niby to znaczy, że Twoje dziecko ma już prawie wszystko co trzeba by budować przyjaźnie. Może być częścią drużyny, której postawiono jakiś cel. Nieobce jest mu też wcielanie się w jakąś rolę.

Jeśli podczas wypełniania kwestionariusza zaznaczyłaś, że Twoje dziecko często

• samodzielnie dołącza do zabaw innych dzieci poprzez naśladowanie czynności
• samodzielnie dołącza do zabaw innych dzieci stosując komentarz
• wykorzystuje pomysły rówieśników
• rozmawia z innymi dziećmi podczas zabawy
• rozwiązuje wspólnie z rówieśnikami problemy pojawiające się w zabawie
• stara się zrozumieć innych uczestników zabawy
• sygnalizuje innym, że już nie ma ochoty się bawić

... to możesz już przestać czytać - Twoje dziecko ma doskonałe umiejętności społeczne. Bardzo prawdopodobne jednak, że odpowiedziałaś "nigdy" lub "czasami" na więcej niż jedno z powyższych pytań (w przeciwnym razie nie czytałabyś raczej tej książki). Nawet bardzo społecznie rozwinięte i bardzo werbalne dziecko czasem ma problemy ze wspólnym rozwiązywaniem problemów lub rozumieniem uczuć innych uczestników zabawy.

Cele dla dziecka z zaawansowanymi umiejętności społecznymi

Na tym etapie Twoje postępowanie powinno skupiać się na rozwijaniu tych umiejętności, których Twojemu dziecku brakuje lub wykonuje je rzadko. Dla przykładu Twoje dziecko może rozwijać bardziej zaawansowaną zabawę "na niby". Na tym etapie celem dla Twojego dziecka jest staranie się być lepszym przyjacielem poprzez lepsze odczytywanie uczuć i myśli innych osób.

Ponieważ Twoje dziecko jest już bardzo werbalne to w chwili obecnej nie skupiamy się na zwiększaniu jego kompetencji werbalnych lecz na tym w jaki sposób porozumiewa się ze swoimi rówieśnikami. To oznacza, że Twoje dziecko powinno się nauczyć uwzględniać uczucia innych, pytać się ich w co chcą się bawić. Dziecko powinno zdawać sobie sprawę, że jeśli chce utrzymać przyjaźń to będzie musiało zaakceptować niektóre z pomysłów przyjaciela nawet wtedy, kiedy jego własne wydają mu się lepsze. Dziecko powinno też wiedzieć, że kiedy nie chce się już bawić to nie powinno tak sobie odchodzić bez słowa.

Może Twoje dziecko umie bawić się z innymi dziećmi tak długo jak wszystko idzie po jego myśli. Kiedy pojawiają się problemy ono może nie wiedzieć jak sobie z nimi poradzić. Taka sytuacja może powodować stres u Twojego dziecko, który może znajdować ujście nawet w postaci agresji wobec rówieśników. Nawet wysoce werbelne dziecko musi pracować na swoimi umiejętnościami związanymi z negocjacjami i pójściem na kompromis.

Podsumowując, nadrzędnym celem dla dzieci z zaawansowanymi umiejętnościami społecznymi jest nauka dostosowywania się do innych, rozumienia ich uczuć i myśli. Kiedy Twoje dziecko osiągnie ten cel to z łatwością będzie potrafiło akceptować pomysły swoich rówieśników (dla przykładu, jeśli kolego Twojego dziecka zbuduje łódź z kartonowego pudełka to Twoje dziecko może zrobić z ręcznika flagę). Dziecku, które rozumie uczucia i myśli innych będzie łatwiej rozwiązywać wspólnie problemy, które wynikną w zabawie. Takie dziecko będzie też wiedziało w jaki sposób powinno się zakończyć zabawę.


Ten rozdział powinien dać Ci pewne wskazówki jakie umiejętności społeczne posiada w tej chwili Twoje dziecko. Miej na uwadze nie tylko słabe strony Twojego dziecka ale też jego silne strony, które powinnaś pielęgnować i wzmacniać. W następnych rozdziałach dowiemy się jak zaprosić rówieśnika Twojego dziecka do Waszego domu i jak urządzić wspólną zabawę tak, aby była przyjemna i Twoje dziecko odniosło z niej dużo korzyści.

Zabawy w udawanie

Wejdź do dowolnego przedszkola a zobaczysz dzieci bawiące się w "doktora", "dom" czy "szkołę" lub udające, że są ich ulubionymi bohaterami z filmów. Podczas zabawy w takich sytuacjach formują się przyjaźnie, dzieci mogą praktykować ich umiejętności społeczne oraz udoskonalać kompetencje językowe.

W tym rozdziale dowiemy się jak poszerzać wyobraźnię dziecka oraz pomóc mu odkryć przyjemność płynącą z zabaw w udawanie.

Siła udawania

W zabawie w udawanie chodzi przede wszystkich o ... zabawę. Przy pomocy wyobraźni Twoje dziecko może zmienić rzeczywisty, otaczający go świat w cokolwiek zechce. Twoje dziecko może na prawdę być w ZOO lub udawać że w nim jest. Ono może zjeść banana, którego trzyma w dłoni lub udawać, że to jest telefon.

Udawanie to też nauka i jest kilka cennych lekcji, których możemy nauczyć się z takiego udawania. Ponieważ zarówno wyimaginowany jak i realny świat istnieją obok siebie to dziecko ma możliwość spostrzeżenia, że może być czymś innym niż są w rzeczywistości. Telefon może być bananem a my możemy odwiedzić ZOO nie wychodząc z domu.

Zabawa w udawanie to także doskonała sposobność żeby poznawać uczucia i myśli innych osób. Kiedy Twoje dziecko udaje mamę, tatę lub strażaka to ma okazję widzieć Świat z innej perspektywy.

Kiedy Twoje dziecko zacznie czerpać przyjemność z zabaw na niby to zauważy, że inny nie zawsze wyobrażają sobie otaczający Świat ja ono. Twoje dziecko będzie miało okazję do wykorzystania potęgi swojej wyobraźni do zabaw w udawanie. Będzie mogło też podpatrzeć kogoś dużo bardziej w tym doświadczonego (Ciebie). Niektóre z Twoich wypowiedzi i zachowań zaskoczą go i będą zmuszały go do innego spojrzenia na daną sytuację. Dla przykładu, może Twoje 3 małe świnki będą chciały zbudować dom z lodów i Złotowłoska ominie domek trzech niedźwiadków i pójdzie do młyna.

Zabawy w udawanie często wymagają pracy zespołowej. Oznacza to, że Twoje dziecko podczas wspólnej zabawy będzie musiało uwzględniać pomysły innych osób. Nie wszyscy na raz mogą zostać reżyserami lub superbohaterami. Podczas takich zabaw dziecko poznaje swoje pragnienia i uczy się kooperacji we wspólnym rozwiązywaniu problemów.

Dowiedz się jakim typem "udawacza" jest Twoje dziecko

Zabawa w udawanie doskonali się z czasem. Czasem dziecko wydaje się bardzo rozwinięte w jakiejś dziedzinie (może już czyta samodzielnie lub zna wszystkie planety Układu Słonecznego) ale jego zabawa w udawanie nie jest taka jak sobie wyobrażasz, że powinna być. Być może wydać u Twojego dziecka pewne umiejętności potrzebne w zabawach w udawanie ale daleko mu biegłości w tej materii.

Jak zwykle, dowiadując się na jakim poziomie jest Twoje dziecko będziesz mogła bardziej efektywnie mu pomóc. Przyjrzyjmy się kolejnym, coraz trudniejszym etapom przez, które przechodzi dziecko bawiąc się w udawanie.

Dziecko, które nie bawi się w udawanie

Niektóre dzieci wcale nie bawią się w zabawy "na niby". Część z tych dzieci bawi się tylko takimi zabawkami, które nie ułatwiają zabaw "na niby" jak puzzle czy gry komputerowe. Często zdarza się, że takie dzieci bawią się takimi zabawkami które inne dzieci wykorzystują w zabawach "na niby" (np.: pluszaki i figurki bohaterów) ale one nie potrafią się bawić w taki sposób. Nigdy nie udają, że ich zabawki mówią ani, że są kimś innym.

Dziecko, które bawi się w udawanie jedynie z wykorzystaniem prawdziwych rzeczy

Pierwszym ze sposobów, w jaki Twoje dziecko może bawić się "na niby" jest jego naśladowanie tego co ono widzi w jego codziennym życiu. Na tym etapie Twoje dziecko będzie prawdopodobnie używało prawdziwych przedmiotów lub bardzo realnie wyglądających rekwizytów. Dla przykładu, może przyłożyć sobie Twój telefon do ucha i powiedzieć "Halo, kto dzwoni?" lub pożyczyć Twój aparat fotograficzny i robić nim zdjęcia. Może też bawić się swoimi samochodami i próbować wydawać odgłosy przypominające dźwięk silnika.

Te same umiejętności, które są pomocne w zrozumieniu przez Twoje dziecka uczuć i myśli innych osób przydają się także podczas wstępnych zabaw "na niby". Na tym etapie Twoje dziecko powinno starać się:

• Skupić swoją uwagę na Tobie tak, aby móc naśladować to co robisz
• Wiedzieć kiedy Ty udajesz - dla przykładu powinno umieć zinterpretować Twój uśmiech i spojrzenie, żeby zdać sobie sprawę, że masz zamiaru tak naprawdę zjeść jego ręki - tylko udajesz

Dziecko, które inscenizuje

Może Twoje dziecko odgrywa sceny, które kiedyś widziało. Kiedy dzieci zaczynają tak robić to zazwyczaj najpierw inscenizują dobrze im znane wydarzenia. Dla przykładu dziecko może udawać, że układa do snu jakaś maskotkę, całuje ją i gasi światło tak jak ono samo tego doświadcza.

Dla wielu dzieci świat wyobraźni i fikcja są bogatym źródłem pomysłów do zabaw "na niby". Dzieci z ASD bardzo często mają bardzo dobrą pamięć, potrafią zapamiętać całe dialogi z filmów lub całe akapity z książek. Jeśli Twoje dziecko tak potrafi to możliwe jest, że będzie próbowało odegrać zapamiętaną z filmu lub książki scenę. Może być nawet niezadowolone jeśli będziesz próbowała coś zmienić. Jakkolwiek taki rodzaj inscenizowania nie wydaje się być zbytnio nacechowany wyobraźnią to stanowi punkt wyjścia do dalszych, bardziej zaawansowanych inscenizacji.

Będzie wiedziała, że Twoje dziecko używa coraz więcej wyobraźni jeśli jego zabawy nie będą wiernie naśladowały tego co ono zobaczyło. Ono może też próbować inscenizować mniej znane wydarzenia takie jak wizyta u doktora lub u fryzjera. Na tym etapie taka zabawa będzie bardzo prosta i nie należy spodziewać się skomplikowanej, wielowariantowej fabuły. Udawany przez dziecko doktor może osłuchać stetoskopem maskotkę, zmierzyć jej temperaturę i zaaplikować tabletkę.

Wielkim krokiem na przód jest próba wciągnięcia Ciebie w zabawy "na niby", w które bawi się Twoje dziecko. Twoje dziecko może chcieć wcielić się w rolę doktora i chciałoby, żebyś Ty była jego pacjentką. Na tym etapie Twoje dziecko prawdopodobnie nie będzie już potrzebowało rekwizytów wiernie naśladujących rzeczywiste przyrządy. Jeśli Twoje dziecko wcieli się w role doktora to może udawać, że daje Ci zastrzyk za pomocą ołówka.

Mniej więcej w tym samym czasie, w którym Twoje dziecko zacznie bawić się wymyślonymi przedmiotami, ono także rozwinie słownictwo związane z zabawą. Dla przykładu Twoje dziecko może poprzedzać najbliższe czynności ich opisem ("Zaraz położymy Ciebie, mój misiu, do łóżka.") lub udawać, że jego maskotki coś mówią ("Łeeee. Chce mi się jeść. Jestem głodny"). Twoje dziecko może też narratorem zabawy ("Tę stodołę postawimy tutaj a zagroda będzie tutaj").

Pamiętaj, że jeśli odrywasz jakieś scenki wspólnie z dzieckiem to zwracaj uwagę na to, czy Twoje dziecko zwraca uwagę na Ciebie i naśladuje to co robisz lub mówisz. Podczas odgrywania takich scenek pamiętaj, żeby Twoje dziecko uczyło się następujących rzeczy:

• Ty możesz bawić się czymś co zostało stworzone tylko w Twojej wyobraźni
• Dziecko może bawić się czymś co zostało stworzone tylko w jego wyobraźni
• Dziecko powinno rozumieć Twoje pomysły (powinno zdawać sobie sprawę, że udajesz kogoś innego)
• Dziecko może akceptować lub nie Twoje pomysły na zabawę (może chcieć nakarmić misia pomimo tego, że sugerowałaś, że nie jest głodny)
• Dziecko może chcieć dzielić się swoimi pomysłami na zabawę z Tobą (mówi Ci co teraz będzie miało zamiar zrobić)

Dziecko, które jest aktorem w scenach społecznych

Ten rodzaj udawania zawsze wymaga angażowania innych. To najbardziej zaawansowana forma udawania i często przypomina prawdziwe przedstawienie aktorskie z początkiem, rozwinięciem i zakończeniem.

Podczas tych zabaw dziecko może grać w prostych scenkach jak robienie zakupów w sklepie lub zabawa w dom. Im bardziej będzie działała jego wyobraźnia tym bardziej grane sytuacje mogę odbiegać od rzeczywistych. Twoje dziecko może się wcielić w postać łowcy potworów lub być superbohaterem walczącym z wrogim imperium. Aby ta gra aktorka była możliwa to Twoje dziecko powinno umieć już komunikować się z innymi. Niektóre sytuacje wymagają też odpowiedniego słownictwa. Poniżej przestawiamy listę przydatnych zwrotów.

Z pomocą odpowiednich zwrotów Twoje dziecko będzie mogło:

zaplanować i zrealizować zabawę w udawanie

• Twoje dziecko może samo udawać lub udawać, że jedna z jego zabawek jest postacią, które wypowiada jakąś kwestię ("Na pomoc! Na pomoc! Mój dom się pali.")
• Twoje dziecko może pokierować, kto będzie kim w jego zabawie ("Ja będę strażakiem a Ty będzie mamą.")
• Twoje dziecko może tworzyć całą fabułę zabawy ("Ja będę superbohaterem a Ty będziesz mały dzieckiem i ja Ciebie uratuję.")
• Twoje dziecko może powiedzieć innym osobom jak należy postrzegać niektóre przedmioty ("Udawajmy, że ten sznurek to smycz dla psa.")
• Twoje dziecko może opisać wydarzenie, które wydarzyło się w przeszłości ("Był wielki pożar, więc Ty wezwałaś straż pożarną.").

dostosować się do partnera w zabawie

• Twoje dziecko może rozwiązywać problemy i negocjować ("Oboje nie możemy być strażakami. Najpierw ja będę strażakiem a potem Ty.")
• Twoje dziecko może zgadzać lub nie z sugestiami partnera ("Dobra, udawajmy, że ten sznurek to smycz dla psa.")
• Twoje dziecko może wykorzystywać pomysły partnera (jeśli partner dziecka powie "To jest krowa" to Twoje dziecko może podchwycić ten pomysł i przyprowadzić inną krowę)
• Twoje dziecko może zapytać partnera o jego opinię ("Do czego służy ta rzecz?").

Formularz

W dalszej części znajdziesz formularz, który pozwoli Ci określić na jakim poziomie zaawansowania jest zabawa w udawanie u Twojego dziecka. Ta informacja pomoże Ci zorientować się jakie umiejętności już posiadło Twoje dziecka a nad jakimi trzeba będzie jeszcze popracować.

Pomóż dziecku w zabawie "na niby"

Może się wydawać, że aby pomóc dziecku w zabawie na niby wystarczy kupić mu ciekawe zabawki. Niestety, nie jest to prawdą. Prawdą jest to, że bardzo dużo zależy od Ciebie. Przygotuj się, żeby być prawdziwym partnerem dziecka w zabawie i zawsze pamiętaj o jednym: zabawa powinna sprawiać wszystkim przyjemność.

Dawaj dziecku przykłady z życia

Jedną z pomocnych technik ułatwiających naukę zabawy "na niby" jest dostarczenie dziecku wielu rzeczywistych doświadczeń na których można bazować. Jest dużo łatwiej bawić się w strażnika Zoo lub sprzedawcę hot-dogów po wizycie w Zoo lub zjedzeniu hot-doga.

Używaj odpowiednich rekwizytów

Zabawki, które dziecko posiada mają wpływ na to w jaką zabawę w udawanie Twoje dziecko będzie się bawiło. Staraj się więc, żeby dziecko posiadało zabawki imitujące prawdziwe przedmioty użytku codziennego. Dla przykładu, po wizycie w restauracji przygotuj w domu własne menu (samodzielnie lub wspólnie z dzieckiem) i korzystając z zabawkowych naczyń udawajcie, że jesteście w restauracji. Nie zapominaj, że rekwizyty muszą być nie tylko dostosowane do codziennych sytuacji, ale także odpowiadać temu na jaki etapie zabawy w udawanie jest Twoje dziecko.

Zabawki na początkowym etapie zabawy w udawanie

Zabawki odpowiednie dla dziecka, które nie umie jeszcze udawać lub dopiero zaczyna to takie, które swoim wyglądem przypominają rzeczywiste przedmioty np.: telefon. Inne dobre propozycje to realistycznie wyglądający wózek na zakupy, wszelkiego rodzaju naczynka, zabawkowe przyrządy kuchenne jak piekarnik, lodówka. Przydadzą się też lalki z kompletem ubrań na zmianę, butelka do karmienia a nawet niektóre z ubrań rodziców (jak kapelusz, krawat, buty czy portmonetka). Kukiełki i marionetki wydają się interesować dzieci na każdym etapie umiejętności zabawy w udawanie.

Zabawki dla dziecka które inscenizuje

Jeśli Twoje dziecko dopiero zaczyna inscenizować zaobserwowane sytuacje to używaj realistycznie wyglądających zabawek. Samochody, pociągi i ciężarówki na macie przestawiającej ulice miasta to zawsze strzał w dziesiątkę. Staraj się wybierać jakiś temat przewodni Twoich zabaw. Dla przykładu możesz bawić się z dzieckiem w zoo wykorzystując plastikowe lub wypchane zwierzęta lub w doktora wykorzystując stetoskop i termometr albo nawet w szkołę wykorzystując ołówek i zeszyt.

Możesz także użyć innych rzeczy mocno rozbudzając dziecięcą wyobraźnię. W pustych pudełek tekturowych możesz zbudować autobus; z poduszek fortecę, której trzeba bronić; możesz tankować samochód skakanką udają wąż od dystrybutora; iść na ryby z wędką zrobioną z kija i sznurka lub udawać, że garnek to wielki bęben. Maskotki, ubrania i kostiumy - jak fartuch w zabawie w restaurację, czapka dla strażaka i inne - mogą dostarczać wspaniałych inspiracji do wspólnej zabawy.

W miarą jak Twoje dziecko będzie miało coraz bujniejszą wyobraźnie możesz wykorzystywać zabawki które nie do końca wiernie odwzorowują rzeczywiste przedmioty. Możesz nawet czasami nie wykorzystywać żadnych zabawek (np.: udając, że pijesz herbatę z wyimaginowanego kubka). Jeśli Twoje dziecko ma pewne problemy z używaniem mniej realistycznie wyglądających przedmiotów to czytaj dalej, proponujemy kilka wskazówek.



Zabawki i rekwizyty stworzone na podstawie bajek dla dzieci mogą pomóc dziecku w zabawie "na niby". Pamiętaj jednak, że jeśli Twoje dziecko będzie odgrywało notorycznie tylko jedną wybraną scenkę to jego wyobraźnie nie dostaje zbyt wielu pozytywnych bodźców. Kiedy spotkasz się z taką sytuacją postaraj się wprowadzić jakiś nowy element i rozbudować tę scenkę. Kiedy napotkasz na wyraźne opory to spróbuj rozegrać nową scenkę, której dziecko nie zna.

Dziecko, które jest aktorem w scenach społecznych

Jeśli zabawi w udawanie u Twojego dziecka są już na zaawansowanym poziomie to możesz do tych wszystkich zabawek, które zostały wymienione wcześniej dołączyć też zabawki, które będą dla niego nowością jak dinozaury, statki kosmiczne, maski i miecze superbohaterów. Miej na uwadze, że zabawy z wykorzystaniem tych nowych zabawek nie będą tak zaawansowane jak zabawy z użyciem zabawek, które Twoje dziecko zna od dawna.

Na tym etapie zabawy na niby zabawki nie są już tak istotne. Wszystko co jest potrzebne może zostać stworzone za pomocą wyobraźni ("Udawajmy, że ty trzymasz super tarczę, a ja mam magiczny miecz").

Może się tak zdarzyć, że od czasu od czasu Twoje dziecko będzie przywiązywać większą uwagę do przedmiotów niż do tego jak można je wykorzystać w zabawie w udawanie. Dla przykładu, Twoje dziecko może bez ustanku naciskać przycisk na zabawkowej kasie wysuwający tacę z banknotami lub wciskać przyciski w innej zabawce. Jeśli coś takiego ma miejsce to rozważ ukrycie na jakiś czas tej zabawki i powrót do niej później.

Ilu zabawek używać?

Zbyt wielka liczba zabawek może być przytłaczająca dla niektórych dzieci. Jeśli Twoje dziecko nie może skupić swojej uwagi na wybranych przez Ciebie zabawkach i zaczyna bawić się innymi to być może warto na czas zabawy w udawanie schować te zabawki, z których nie będziecie korzystali. Jeśli jedynymi zabawkami, które widzie Twoje dziecko będą artykuły spożywcze, pieniądze i kasa sklepowa to jest większa szansa na udaną zabawę w sklep.

Telewizor i komputer mogą w znaczącym stopniu odwracać uwagę Twojego dziecka od zaproponowanej przez Ciebie zabawy. Jeśli tak jest to staraj się prowadzić zabawę w innym pokoju lub wyłączyć wspomniane sprzęty.

Staraj się posiadać zabawki w dwóch egzemplarzach. To podejście jest dobre na początek. Dziecku zazwyczaj łatwiej jest naśladować Twoje poczynania niż bawić się samodzielnie.

Zabawki w dwóch egzemplarza przydadzą się także wtedy kiedy Twoje dziecko odwiedzą jego znajomi. Pozwoli to uniknąć kłótni o zabawkę, która będzie szczególnie pożądana.

Dołącz do zabawy Twojego dziecka i wprowadzaj nowości

Bez względu na to jak zaawansowana jest zabawa Twojego dziecko możesz starać się rozwinąć ją jeszcze bardziej wprowadzając do nie nowe elementy. To co rozumiemy przez wspólną zabawę z dzieckiem zależy od tego na jakim etapie jest Twoje dziecko. Na początku oznacza to danie się prowadzić zabawie zaaranżowanej przez Twoje dziecko. Jeśli Twoje dziecko bawi się pociągiem to możesz Ty także wziąć pociąg i dołączyć do zabawy. Jeśli staniesz się już częścią Waszej wspólnej zabawy to staraj się ubogacać zabawę w nowe rzeczy. Możesz, dla przykładu, zatrzymać pociąg na peronie i zakrzyknąć: "Odjazd! Proszę zamykać drzwi!". Po dotarciu do stacji końcowej możesz powiedzieć: "Stacja końcowa! Proszę wszystkich o opuszczenie pociągu!"

Jeśli Twoje dziecko dopiero uczy się zabawy w udawanie to może chcieć naśladować to co Ty robisz. Jeśli jego zabawa w udawanie jest już bardziej zaawansowane to może starać się dodać coś nowego od siebie.

Baw się jak dziecko

Będzie bardziej interesującym partnerem do zabaw dla Twojego dziecka jeśli będziesz się zachowywać jak dziecko. Oznacza to, że nie powinnaś się podczas zabawy zachowywać jak mama czy tata ale jak postać, w którą się wcielasz. Jeśli Twoje dziecko nie chce żebyś bawiła się nim to zapamiętaj, ze powinnaś być nie tylko zabawna ale też wytrwała. Jeśli chcesz dowiedzieć się w jaki sposób możesz dołączyć do zabawy dziecka to zachęcamy do dalszej lektury.

Dołączanie do zabaw dziecka, które nie potrafi bawić się w zabawy "na niby"

Jeśli Twoje dziecko nie potrafi jeszcze w ogóle bawić się w zabawy "na niby" to nauczenie się tej umiejętności zależy w dużej mierze od tego czy będzie potrafiło naśladować to co robią inni. Oznacza to też naśladowanie tego w jaki sposób Ty bawisz się "na niby".

Poniżej przedstawiamy kilka celów, które są ważne na tym etapie. Jeśli chcesz aby Twoje dziecko nauczyło się zabaw "na niby" to Twoje dziecko powinno:

• Zrozumieć co to znaczy robić coś na niby
• Umieć odróżnić sytuacje, w których robisz coś "na niby" od tych, w których robisz coś "na prawdę"
• Używać w swoich zabawach zabawek wyglądających realistycznie
• Udawać znane sytuacje z życia codziennego

W trakcie zabawy usiądź obok dziecka. Weź do ręki swoją zabawkę i naśladuj to co robi dziecko. Jeśli, dla przykładu Twoje dziecko przesuwa samochód-zabawkę po podłodze to Ty także wykonuj to samo.

Najlepszą metodą nauki zabawy w "na niby" dla dzieci, które jeszcze tego nie robią jest obserwowanie tego w jaki sposób Ty się bawisz. W ciągu dnia wyszukuj okazje do pokazywania jak można bawić "na niby" w różnych sytuacjach. Dla przykładu jeśli Twoje dziecko coś je to poproś go o kawałem a potem udaj "na niby", że coś jesz. Możesz to samo wykonać z jakąś lalką lub inną pluszową zabawką. Maskotki mogą udawać, że jedzą jedzenie z talerza dziecka, dziękują za posiłek itd.

Uwypuklaj zabawę "na niby" przez komentowanie tego co robisz. Dla przykładu jeśli udajesz, że rozmawiasz przez telefon z dziadkami to możesz szeptem powiedzieć dziecku "Ja tak na prawdę to nie rozmawiam z dziadkami, ja tylko udaję". Kiedy udajesz, że jesz jabłko możesz powiedzieć dziecku "To nie jest prawdziwe jabłko, ja tylko udaję". Uwypuklaj słowa "prawdziwe" i "udaję", żeby dać do zrozumienia dziecku, że dana rzecz nie dzieje się naprawdę.

Dołączanie do zabaw dziecka, które zaczęło już udawać

Jeśli Twoje dziecko zaczęło już udawać ale utknęło na wykonywaniu kilku podstawowych zabaw to możesz wkroczyć i spróbować dostarczyć mu jakieś dodatkowe pomysły.

Poniżej prezentujemy cele, które powinnaś się starać aby osiągnęło Twoje dziecko na tym etapie zabaw "na niby".

• Odgrywanie znanych z życia codziennego scen
• Nauczenie się używania przedmiotów, które nie wyglądają dokładnie tak jak rzeczywiste przedmioty
• Zachowywanie się jak osoba, którą się udaje
• Rozmawianie o tym, że się udaje
• Akceptowanie lub odrzucanie Twoich pomysłów na zabawę
• Dzielenie się pomysłami na zabawę z Tobą

Możliwości urozmaicania zabawy i dodawania przez Ciebie nowych pomysłów są nieograniczone. Jeśli Twoje dziecko bawi się pociągiem zawsze w ten sam sposób, zatrzymując się na wyimaginowanej stacji i zabierając pasażerów to możesz spróbować urozmaicić zabawę. Możesz podpowiedzieć dziecku, że w pociągu konduktor sprawdza czasem bilety i pokazać jak to robić lub powiedzieć, że przed odjazdem pociągu konduktor zawsze gwiżdże w gwizdek.

Pamiętaj o tym, żeby w trakcie zabawy być radosna i wytrwała we wprowadzaniu nowych pomysłów. W ten sposób możesz poszerzyć wyobraźnię Twojego dziecka. Na rysunku poniżej Jacek początkowo nie rozumie dlaczego mama sadza go na krzesło oraz pcha i w związku z tym oponuje przed taką zabawą. Mama jest jednak nieustępliwa i tłumaczy mu o co chodzi aż wreszcie Jacek zaczyna rozumieć, że teraz przesuwny fotel udaje samochód.

Pamiętaj żeby podczas zabawy "na niby" być wiarygodną i zachowywać się jak postać, którą udajesz.

Dołączanie do zabaw dziecka, które potrafi już wcielić się w jakąś rolę w scenach społecznych

Jeśli Twoje dziecko potrafi już udawać mamę, tatę czy nauczyciela to znaczy, że jest gotowe do brania udziału w zabawie "na niby" zawierającej sceny społeczne. Na tym etapie koncentrujemy się na rozwijaniu kompetencji społecznych.

Zabawy z dzieckiem organizuj w taki sposób aby:

• dziecko zachowywało się i mówiło tak jak osoba, którą udaje
• ustalać zasady, kto kogo będzie odgrywał w danej scenie
• rozwijać fabułę inscenizowanej historii
• angażować jego rówieśników i uzgadniać co dany przedmiot ma udawać
• opisywać sytuacje, które nie będą inscenizowane

Staraj się, aby Twoje dziecko umiało dostosować się jak zachowuje się jego partner w zabawie. Będzie to możliwe jeśli Twoje dziecko będzie:

• rozwiązywało problemy wspólnie ze swoim partnerem w zabawie
• przystawało lub nie zgadzało się na sugestie partnera
• wykorzystywało pomysły partnera
• prosiło partnera o jego opinię

Powyższe wskazówki powinny być użyteczne podczas rozwijania u dziecka umiejętności społecznych w zabawie.

Umiejętności społeczne w zabawie rozwijają się stopniowo. Dużo zależy od Ciebie i od tego w jaki sposób bawisz się ze swoim dzieckiem oraz jak często wprowadzasz jakieś nowości podczas tej zabawy.

Jeśli wykorzystywanie umiejętności społecznych w zabawie jest dalej zbyt trudne dla Twojego dziecka to możesz tymczasowo skoncentrować się bardziej na budowaniu fabuły i na wiernym udawaniu granych postaci. Kiedy już dziecko poczuje się pewniej podczas tej zabawy możesz stopniowo ubogacać ją o pewne aspekty społeczne. Pamiętaj jednak przy tym o kilku rzeczach.

Przygotuj się do zabawy w udawanie

Na początku Twoje dziecko może mieć problem ze stworzeniem własnej fabuły i wymyślaniem na bieżąco dialogów. Jeśli przed zabawą przeczytasz mu książkę lub obejrzysz bajkę to może mu być łatwiej skorzystać z podsuniętych tam pomysłów.

Jeśli Twoje dziecko ma tendencję do ścisłego przywiązywania się do usłyszanej lub obejrzanej historii to staraj się ją urozmaicać najwcześniej jak się da (zanim utrwali sobie tę historię). Popatrz na obrazek poniżej, na którym mama wprowadza do opowiedzianej historii swoje własne pomysły.

Wczuj się w rolę

Jest bardziej prawdopodobne że Twoje dziecko będzie się wczuwać w swoją rolę jeśli Ty też będziesz się wczuwać. Dla przykłady, zamiast mówić "Tyranozaur jest głodny" powinnaś wziąć maskotkę tyranozaura i przerażającym głosem powiedzieć "Arrrr. Jest bardzo głodny i chciałbym pożreć małego misia".

Przypominaj dziecku o tym żeby wczuwało się w swoją rolę. Najlepiej rób to w ten sposób jakby Twoje dziecko nie wypadało z roli, na przykład: "O ty niedobry mały misiu, nie uciekniesz przede mną. Jestem okrutnym dinozaurem."

Kieruj zabawą opuszczając swoją rolę na chwilę

Czasami niektóre dzieci potrzebują więcej wsparcia w zabawie niż możesz im go dostarczyć wcielając się w jakąś postać. Jeśli Twoje dziecko nie reaguje prawidłowo na to co Ty wykonujesz wcielając się w fikcyjną postać to stać się na chwilę znowu mamą i zasugerować co ono powinno teraz zrobić.

Kiedy opuszczasz swoją rolę na chwilę to używaj swojego naturalnego głosu. Udziel wskazówki lub zasugeruj coś a następnie szybko wciel się ponownie w swoją rolę.

Dołączanie do zabaw dziecka, które jest już biegłe w zabawie w udawanie, żeby rozwinąć jego kreatywność i elastyczność

Kiedy dziecko jest już w stanie wcielać się rolę w odgrywanych scenach to wtedy trzeba pracować nad wyobraźnią dziecka i otwierać jego umysł na nowe pomysły, zwłaszcza te które nie pochodzą od niego. Pomaganie dziecku by było elastyczne jest jednym z najlepszych sposobów aby przygotować go na zawieranie przyjaźni.

Spójrzmy w jaki sposób mama Eryka pomaga mu rozwijać jego kreatywność. Eryk uwielbia bawić się w sprzedawcę. Celem mamy jest pokazanie Erykowi, że może sprzedawać bardzo różne rzeczy w swoim sklepie oraz nauczenia go prowadzenia dialogu, który mógłby się toczyć pomiędzy sprzedawcą i klientem.

Rozwiązywanie problemów podczas zabawy

Podczas zabawy w udawanie mogą pojawić się problemu, które nie maja nic wspólnego z samą zabawą w udawanie. Dla przykładu widzieliśmy jak schematycznie zachowuje się Eryk i nie chcę dopuścić swojej mamy do tego, żeby to ona została sprzedawcą. W tym przypadku sposób wykorzystany przez jego mamę okazał się skuteczny.

Poniżej prezentujemy listę kilku problemów które mogą się pojawić podczas zabaw w udawanie (oczywiście przedstawione problemy mogą pojawić się także w innych sytuacjach):

• Dziecko nie chce się bawić na zmianę. Tylko on chce wykonywać pewną czynność.
• Dziecko nie chce się dzielić zabawkami.
• Dziecko chce, żeby jego czas w zabawie na zmianę był zawsze dłuższy.
• Dziecko nalega, żeby bawić się tylko według jego zasad.
• Dziecko łatwo się rozprasza.

Możesz użyć tych trudnych sytuacji jako możliwości trenowania rozwiązywania problemów. Jeśli jakimś cudem nie doświadczasz żadnych problematycznych sytuacji w zabawie z dzieckiem to sama je zaaranżuj. Jego wspólne rozwiązywanie problemów z Tobą przygotuje go na jego rozwiązywanie problemów z innymi osobami. Więcej o wspólnej zabawie z rówieśnikami będzie w kolejnych rozdziałach.

Rozwiązania do wspomnianych problemów nie zawsze jest łatwo znaleźć. Poniżej przedstawiamy kilka wskazówek, część z nich bazuje na tym co już zdążyłaś przeczytać w tej książce.

Wskazówki pomocne podczas rozwiązywania problemów

• Planuj z góry żeby uniknąć problemów w przyszłości. Może to oznaczać rozmowę z dzieckiem o tym co się wydarzy. Twoje dziecko może być nieprzyjemnie zaskoczone tym jaką rolę ma grać w zabawie na niby. Staraj się też wyeliminować rzeczy które mogą rozpraszać dziecko. Dla przykładu, jeśli Twoje dziecko często ucieka od zabawy i włącza telewizor to postaraj się tak to zaaranżować, aby nie było to możliwe.
• Używaj określonych słów, które mogą być pomocne podczas rozwiązywania problemów. Takie słowo to na przykład teraz/potem ("Teraz to ty będziesz strażakiem, a ja będę nim potem"), dobry/zły pomysł ("To nie dobry pomysł, aby wszystkie samochody stały razem na podnośniku"), "czasem/cały czas" ("Nie możesz być strażakiem cały czas, musimy się zmieniać"), tak samo/inaczej ("Pobawmy się teraz trochę inaczej"), lub ("Teraz może być mój ruch lub Twój, jak wolisz?"), dzielić się ("Podzielmy się pieniędzmi. Ty weźmiesz banknoty, a ja wezmę monety"). Rozsądne wydaje się też używanie tych słów także w innych sytuacjach niż zabawa "na niby" tak żeby dziecko mogło poćwiczyć używanie powyższych zwrotów.
• Skoncentruj się na pozytywach. Osiągniesz lepsze rezultaty jeśli pozwolisz dziecku dostrzec to co robi dobrze niż będziesz bez ustanku korygować to co robi źle. Weź jako przykład Eryk, który chciałby być przez cały czas sprzedawcą. Jego mama powinna odrzucić pokusę powiedzenia "Nie podoba mi się, że nie chcesz pozwolić mi być panem sprzedawcą" i zamiast tego docenić to, że jednak przełamał się i zgodził "Bardzo mi się podoba to, że pozwoliłeś mi być panem sprzedawcą". Takie pozytywne nastawienie buduje pewność siebie w dziecku i zachęca go do powtórzenie tego co zrobił w przyszłości.
• Mów o tym jak czują się inni. Zachęcaj dziecko do tego, żeby rozpoznawało swoje i Twoje uczucia zarówno wtedy kiedy wszytko idzie gładko ("Bardzo lubię się bawić z tobą.", "To fajne, że słuchamy siebie nawzajem") jak i wtedy kiedy pojawiają się problemy ("Jest mi smutno kiedy tak zaczynasz krzyczeć na mnie").
• Rozmawiaj o konsekwencjach. Pomagaj dziecku przewidywać rezultaty jego działać tak, żeby mogło ono zmodyfikować swoje postępowanie ("Jeśli wykorzystamy pomysł taty to on będzie się chciał z nami bawić").
• Naucz dziecka tego, żeby powiedziało lub zrobiło coś innego zamiast dotychczasowych, nieakceptowalnych społecznie zachowań. Jeśli dla przykładu, Twoje dziecko w gniewie rzuca zabawkami i krzyczy to możesz spróbować jakichś sposobów na rozładowanie stresu: wzięcia kilku głębokich oddechów, liczenie do 10, chodzenie, mówienia po cichu "Jestem bardzo zły. Jestem bardzo zły". Kiedy przeczuwasz, że Twoje dziecko zaraz wybuchnie to staraj się odpowiednio wcześniej temu zaradzić ("Widzę, że jesteś zdenerwowany. Zróbmy coś co nas uspokoi. Policzmy do 10").
• Pomóż dziecku domyślić się, że są różne sposoby na zrobienie tego samego. Jest zawsze jakieś wyjście z kłopotliwej sytuacji ("Czy znasz jakiś inny sposób, aby powiedzieć mi, że już nie chcesz się w to bawić?"). Staraj się oddać dziecku trochę kontroli i pozwolić mu samemu znaleźć rozwiązanie ("A może byśmy teraz zrobili przerwę i potem się zastanowimy w co chcemy się bawić").
• Używaj wizualnych wskazówek. Używanie rąk do dawania sygnałów (uniesienie dłoni na znak tego, żeby dziecko poczekało; uniesienie kciuka do góry w geście "OK" żeby pokazać, że zrobiło coś co Ci się podoba) pozwala mu być skupionym na zadaniu i jednoczenie koncentrować się na pozytywach. Możesz też wykorzystać duże kartki papieru z napisami ("Jest więcej niż jeden sposób na zabawę"). Porozmawiamy o tym szczegółowo w dalszym rozdziale.
• Postępuj strategicznie. Czasem nie warto przejmować się delikatnie irytującym zachowaniem dziecka (jak jego naleganie na to, żeby zawsze bawić się tym samym samochodem) i skoncentrować na pozytywach płynących ze wspólnej zabawy. Możesz nad tym zachowaniem popracować przy innej sytuacji.

Zwróćmy uwagę na to jak mama Eryka demonstruje mu to co odczuwa kiedy on nie chce pozwolić jej być panem sprzedawcą.

Formularz określający poziom zaawansowanie w zabawie "na niby"

Zaznacza odpowiednie pola opisujące określające poziom zaawansowanie zabaw "na niby" Twojego dziecka i podaj przykłady.

Całkowity brak zabaw w udawanie

Początkowe etapy zabawy w udawanie
Naśladuje kogoś kto udaje
Przykład: _____________________________

Udawanie z prawdziwymi rzeczami lub realistycznie wyglądającymi zabawkami
Przykład: _____________________________

Rozumienie, że ktoś inny udaje
Przykład: _____________________________

Inscenizowanie
Odgrywanie scen zobaczonych na filmie lub przeczytanych w książce
Przykład: _____________________________

Odgrywanie scen z życia codziennego
Przykład: _____________________________

Zabawa "na niby" zabawkami nie odwzorowującymi wiernie rzeczywistości
Przykład: _____________________________

Zabawa wyimaginowanymi przedmiotami
Przykład: _____________________________

Wspólne udawanie
Przykład: _____________________________

Rozmawianie jak postać, w którą się wcielamy
Przykład: _____________________________

Opisywanie co się dzieje w trakcie zabawy
Przykład: _____________________________

Inscenizowanie scen społecznych

Zachowywanie się jak postać, w którą się wcielamy
Przykład: _____________________________

Aranżowanie zabawy poprzez określanie co kto będzie robił
Przykład: _____________________________

Rozwijanie fabuły inscenizowanej historyjki
Przykład: _____________________________

Wspólne określanie co dane przedmioty będą udawać
Przykład: _____________________________

Opisywanie dodatkowych wydarzeń, które nie były bezpośrednio odgrywane
Przykład: _____________________________

Rozwiązywanie pojawiających się w zabawie problemów
Przykład: _____________________________

Wykorzystywanie pomysłów rówieśników
Przykład: _____________________________

Pytanie o opinię uczestników zabawy
Przykład: _____________________________



Kiedy wspólnie ze swoim dzieckiem tworzycie wyimaginowany świat (restauracja, szpital, sklep, ...) to Twoje dziecko ma na chwilę okazję zostać kimś innym (kelnerem, doktorem, sprzedawcą, ...). Oprócz tego, że dajesz dziecku możliwość myślenia i zachowywanie się jak ktoś inny to także przygotowujesz go tego typu podobnych zabaw z jego rówieśnikami. W następnych rozdziałach skupimy naszą uwagę na relacji Twojego dziecka z innymi rówieśnikami.